Soru:90 yaşında oldukça yaşlı anneme bakıyorum. Artık yatağa ba­ğımlı hale geldi. Bakımı ile ilgili nelere dikkat etmem gerekiyor?

Cevap:Evde yaşlı bakımı oldukça zor ve karmaşık bir hizmettir. Sabır ve şefkat duygularının gelişmiş olmasıyla birlikte bakım ile ilgili bil­gi donanımına da sahip olmak gerekiyor. Ana başlıklar altında sı­ralayacak olursak;

Yaşlılıkta ortaya çıkan sağlık sorunlarının çözümünde koru­yucu, iyileştirici ve rehabüite edici sağlık hizmetlerinin bir arada düşünülmesi gereklidir. Bu dönemdeki sağlık soruman çoğun­lukla kronik hastalıklar olduğundan bu sağlık sorunlarının ko­runmasında erken tam çalışmaları ağırlıklı olacaktır. Risk grupla­rına yönelik çeşitli hastalık taramaları ve hasta olanların tedavisi yoluna gidilmelidir. Yaşlılara evde bakım hizmetleri ile sürekli sağlık hizmeti desteği sağlanması gerekir. Yaşlılar genellikle bir­den fazla ilaç kullanan kişilerdir. Kullanılan ilaçların da birbirle­ri ile etkileşimi söz konusu olabilir. Yaşlıların % 85′i sürekli ilaç kullanmaktadır ve düzenli ilaç kullanımını sağlamak da sorun ol­maktadır. Yaşlılara koruyucu bakım hizmeti verilmesi ile ciddi sorunları; oluşmadan önlemek mümkün olacaktır. Yaşlılar için sık ve düzenli sağlık kontrolleri yapılması gerekmektedir. 75 yaş ve üzeri kişilere yılda en az bir doktor ziyareti, sosyal değerlen­dirme (yaşam biçimi, ilişkiler), aktivitenin değerlendirilmesi (yü­rüme, oturma, alet kullanımı), ruhsal yönden değerlendirme, du­yuların değerlendirilmesi (duyma ve görme), genel işlevsel de­ğerlendirme (yemek, alışveriş, giyinme, banyo), tedavinin dü­zenlenmesi ve takibi gibi hizmetler sunulmaktadır.

Yaşlılık ve Yaşlılıkta Koruyucu Hekimlik Hizmetleri Yaşlıların yalnızlıktan korunması, fizik aktivite ve egzersiz programlan, beslenme eğitimi ve denetimi, kazalardan korun­ma, hastalıkların önlenmesi, sigara ve alkolün bıraktırılması, kan­ser araştırması, kansızlık araştırması, aşılama programlan, görme ve işitmenin değerlendirilmesi ve korunması, psikolojik ve sos­yal desteği kapsar. Yaşlıların bakımı bir hayırseverlik olayı değil, profesyonel bir hizmet koludur. Eskiden rastgele bir biçimde kar­şılanan, bugün ise bilimsel bir biçimde planlanıp, yürütülen yaş­lılara yönelik hizmetler gelişmiş ülkelerde oldukça yaygındır. Ev­de bakım hizmetleri, yaşlıların sağlığını yükseltmektedir. Orta yaşlarda başlatılan sıkı sağlık hizmeti programları yaşlılardaki sağlık bakımı gereksinimini düşürmektedir.

EVDE BAKIM

Hekimlerin önerileri doğrultusunda hasta kişilere, aileleri ile yaşadıkları ortamda, sağlık ekibi tarafından rehabilitasyon, fizyo­terapi ve psikolojik tedavi de dahil tıbbi ihtiyaçlarını karşılaya­cak şekilde sağlık ve bakım ile takip hizmetlerinin sunulmasıdır. Evde Bakım hizmeti hastaların ya da yaşlıların ihtiyaçları doğrultuşunda planlanan, evde doktor muayenesinden, hemşirelik hiz­metlerine, tedavi hizmetlerinden, laboratuvar hizmetlerine, fizik tedaviden, sağlık eğitimine kadar her alanda deneyimli sağlık personeli tarafından özel evde bakım teknolojisi kullanılarak su­nulur. Ülkemizde ve dünyada yaşam süreleri gittikçe uzamakta ve yaşlı nüfus artmaktadır. Buna bağlı olarak yaşlılığa özgü sağlık sorunları da artmakta ve bu sorunların çözümleri için yeni öne­riler oluşturulmaktadır. Yapılan çalışmalar yaşlıların kendi ev or­tamlarında kalmayı ve bakım almayı tercih ettiklerini göstermek­tedir ve yaşlılıkta evde bakım giderek önem kazanmaktadır. Ge­lişmiş ülkelerde yoğun olarak kullanılan evde hasta bakımı ve te­davi uygulamaları Türkiye’de de yaygınlaşmaktadır. Gelişen tek­noloji sayesinde günümüzde birçok tedavi yöntemini, evde uy­gulayabilmek mümkün hale gelmiştir.

Evde Bakımın Faydaları

Hasta olan insan mümkün olduğu kadar rahat bir ortam ve olabildiğince fazla ilgi ister. İnsanın kendisini en rahat hissettiği yeri evidir. Bu rahatlığın getirdiği psikolojik ve moral avantajlar hastanın iyileşmesine olumlu katkılarda bulunmaktadır. Bu ne­denle pek çok hasta evinde kalarak tedavi olmayı tercih etmek­tedir. Ailede yardıma ve bakıma muhtaç insanlar ile ilgilenilme-si kolay bir görev değildir. Çok fazla bilgi, sabır, maddi ve mane­vi destek gerektiren bir sorumluluktur. Örneğin bandaj değişi­mi, enjeksiyon veya vücut bakımı gibi hizmetler evinize gelen diplomalı hastabakıcılar ve hemşireler tarafından yapılabilir. Bu şahıslar aynı zamanda size memnuniyetle bu konularda danış­manlık da yapacaktır. İyi bir sağlık bakım hizmeti sunulmadığı zaman; sağlığın bozulması, erken ölüm, kapasite, yetenek ve iş gücü kaybı, yüksek tanı-tedavi maliyetleri ve yüksek hastane fa­turaları oluşur. Evde bakım, hasta ve bakıma ihtiyacı olan kişiye, kendi ortamında daha özgür yaşama imkanı sunmaktadır. Hasta­nın ya da yaşlının ailesiyle birlikte ve kendi ev ortamında bulun­ması, bu hizmeti birey için cazip kılan en önemli faktörlerden­dir. Hastanın kendi ortamında, sevdikleriyle yakın iletişim içinde olması, daha hızlı iyileşmesini ve bağımsızlığını kazanmasını sağ­lamaktadır. Ev ortamında bakımın kalitesinin arttığı vurgulan­maktadır. Bireyin bakım sorumluluğunun aile üyelerinin üzerin­den alınması ile tükenmişlik yaşamaları engellenebilir. Hastane­den erken taburcu edilerek evlerine gönderilen ve evde bakım hizmeti alan hastaların memnun olduğu, genel sağlık ve moral durumlarının daha iyi olduğu belirtilmektedir. Hastanede kal­mak hasta için her zaman enfeksiyon kapma riski taşımaktadır. Evde bakımda enfeksiyona yakalanma ihtimali azalmaktadır. Uzun süreli bakım gerektiren hastaların bakımı evde daha kolay­dır. Birçok hasta için evde bakımın hastaneyle kıyaslandığında maliyeti daha uygundur. Evde bakım hizmetleri ile bireylerin kendi ortamında bakılması tedavi sürecini hızlandırmaktadır. Yoğun bakım dahil, diyabet, astım ve kalp problemleri gibi pek çok durum için evde bakım olanağı mevcuttur. Evde bakım te­mel olarak bir ekip hizmetidir. Bu ekibin içinde hekimler, hem­şireler, ev ekonomistleri, eczacılar, tıbbi sosyal çalışmacılar, psi­kologlar, fizyoterapistler, konuşma ve mesleki terapistler gibi farklı meslek grupları yer alır. Evde bakıma ilgi giderek artarken ve ekip anlayışı içinde verilmesi önerilirken, genel olarak tüm dünyada yaşlılara bakım ev ortamında ve ağırlıklı olarak kadınlar tarafından verilmektedir.

Bunların ötesinde yaşlıların çok büyük bir bölümü kendi ev ortamında kalmayı tercih etmektedirler. Tüm bu faktörler yaşlı­ların ev ortamında bakımını gündeme getirmiştir. Ülkemizde bir­kaç özel kurum dışında evde bakım hizmeti sunan resmi bir ku­rum bulunmaktadır. Bireylere kendi yakınları tarafından bakım verilmesi, fiziksel ve psikolojik olarak kendilerini daha iyi hisset­melerini sağlamasına rağmen, yapılan çalışmalar hastaya bakan yakınların % 36’sının bakım vermede yetersiz kaldıklarını, bakım verirken güçlük yaşadıklarını, özgürlüklerinin kısıtlandığın*, ruh­sal durumlarının olumsuz yönde etkilendiğini; stres yaşadıkları­nı, depresyona girdiklerini ve tükenmişlik sendromu geliştirdik­lerini göstermektedir.

Evde Bakımda Sunulan Hizmetler:

Evde yatalak durumda olan yaşlı, özürlü, ameliyat olmuş, kaza geçirmiş, kronik hastalığı olan, felçli olan ya da enjeksiyon yapılma­sı gerekli hastaların doktor ve hemşire tarafından belirli aralıklarla evlerinde muayene ve kontrol edilerek yapılması gerekenlerin be­lirlenmesi. Yaşlının evde bakımının sağlanması ve gerekli eğitimle­rin verilmesi, doktor tarafından sağlık durumu değerlendirilerek bakım gereksiniminin saptanması, yaşlının bakım planının yapıl­ması, yaşlı bireyin günlük bakımı (banyo, ağız ve diş bakımı, giyin­me, yemek hazırlama, yaşlılıkta hareket ve psikolojik destek), tıbbi tedavi, yaşlıya evde bakacak kişinin belirlenip eğitilmesi.

Toplumda sık görülen erken tanı ve tedavi ile önlenebilecek veya muhtemel komplikasyonlann engellenmesiyle yaşam stan­dardı yükseltilebilecek kronik hastalığı olan bireylerin evde ba­kımı ve eğitimi.

Uzun süreli hastaneye bağımlı ya da bir hastane dışı serviste sürekli ziyaret edilmesi gereken bireylere evlerinde hemşirelik hizmeti sağlanması, toplumun inançlarına, göreneklerine, sosyo­ekonomik durumuna ters düşmeyecek yöntemlerin kullanılma­sı, önerilerde bulunulması, sağlık hizmetinin kişilerin meskenle­rine kadar götürülmesi.

Sosyal sorunların sağlığı da etkilediği bilindiğinden, bu tür so­runların çözümünde kişilere yol gösterilmesi ve çözümünün sağ­lanması. Çocuk bakımı ve ailenin sağlık eğitimi (bakım, beslen­me, aşılar vs.).

Doğum öncesi dönemde anneye gebelik, genel temizlik kural­ları, beslenme, bebek bakımı, aile planlaması, hareket, istirahat vb. hakkında gerekli bilgiyi vermek. Bebeğin anne karnında gelişmesi­ni yakından izleyerek gerekli önlemlerin zamanında alınması.

Uygulamalı ilkyardım eğitimi.

Önemli sağlık konularını içeren eğitimler, seminerler ve da­nışmanlık.

Kimlerin Evde Bakıma İhtiyacı Vardır?

* Kendine bakamayan yaşlılar,

* Periyodik olarak kontrol ve izlem gerektiren kronik hastalık­ları olan ve diyetlerini, ilaçlarını tam olarak uygulayamayanlar,

* Hastalıkları konusunda yeterince bilgisi olmayanlar ve geli­şebilecek kötü durumları önlemeyi düşünenler,

* Ameliyat ve hastane tedavisinden sonra bir an önce eve git­mek isteyen ve bakım gerektiren hastalar,

* Yarası, katateri ve enjeksiyon tedavisi olan hastalar,

* Özürlüler, yatağa bağımlı hastalar,

* Sık sık hastalanıp hastaneye yatmak zorunda kalanlar,

* Hamileler, lohusalar ve bebek bakımı konusunda yardım is­teyenler,

* Hastalıklardan korunmak isteyenler,

* Ağrı tedavisi ve kontrolüne ihtiyaç duyan hastalar,

* Beslenme desteğine ihtiyaç duyan hastalar (Gastrostomi, kolostomi olan hastalar vs.).

Cevap:Uzun süren ateş önemlidir ve mutlaka araştırılması gerekir. Ta­nım: 3 haftadan daha fazla 38.8 C ateş, veya hastanede yatarken bir haftadan daha fazla süren ateş Hastanın yaşı Ateşin süresi İmmun durum Bölgesel faktörler tanı koymada ipuçları verebilir. Sınıflandırılması İnfeksiyonlar Neoplasmlar Otoimmun olaylar Diğerleri (hipertroidi, FMF, pulmoner emboli, alkolik hepatit) Tanımlanamayanlar İnfeksiyonlar % 6-70 Neoplasm % 7-34 Kollajenozlar % 0-22 Diğerleri % 0-28 bunların içinde tanımlanama­yanlar % 7-30 sıklığında olmaktadır. Yakınınızda bulunan bir eği­tim hastanesinin dahiliye veya infeksiyon hastalıkları servisine başvurmanız gerekir.

Cevap:Sistit olabileceğini tahmin ediyorum.

Sistit Durumunda Ne Yapacaksınız?

1. Bol miktarda su için. Bol sıvı almak itihaba sebep olan mikroor­ganizmalardan idrar kesesinin yıkanmasına, temizlenmesini sağlar, idrarın yoğunluğunu azaltır bunun sonucu olarak da yanma, sızıyı giderir. Rahatsızlığınız gece başlamış olsa bile ilk dört saat, her saat başı yak­laşık yarım litre, bunu izleyen sekiz saat ise iki saatte bir yaklaşık iki yiz elli ml sıvı tüketin. Su içmeniz tavsiye edilir fakat su içemiyorsanız süt, açık çay vb yumuşak sıvılar alabilirsiniz. Portakal suyu gibi içecek­ler mümkün olduğunca tüketmeyin.

2. İdrarın asit oranını azaltma, septomları azaltacak ve bakterilerin çoğalmasını engelleyecektir. Bu sebeple 1 çay kaşığı soda, bir su bardağı suya konularak eritilir ve içilir. Eczaneden sitrik asit tuzu barındıran ürünler de satın ala­bilirsiniz. Ancak yüksek tansiyonu veya kalp hastalığı olan kadın­lar uzmana sormadan bikarbonat veya sitrik asit tuzu tüketmemelidir.

3.İdrarınız geldikçe tuvalete gidin, idrarınızı tutma­ya özen gösterin.

Cevap: Von Willibrany hastalığı (vWH) otozomal dominant geçişlidir. Hastalık her kuşakta olmayabilir kuşak atlayabilir. Dişeti kanama­sı ve ekimozlann olması kanama diatezini akla getiriyor. Bunun akiz nedenlere mi yoksa herediter nedenlere mi bağlı olduğunun ayırımı gerekir. vWH’nın 3 tipi var. Tip 1 ve 3′te Faktör VIII de kantitatif bozukluk yani eksiklik IH’te ise kalitatif yani fonksiyon bozukluğu vardır. Kanamanın primer tıkacında sorun yoktur, ge­nellikle daha geç dönemde kanamalar olur sekonder pıhtı oluşu­munda problem vardır. Fak VIII aktivitesi % 15-50 oranında azal­mış olabilir. Kanama zamanı ve aPTT testi uzamıştır. Böyle bir has­tada öncelikle hemogram, periferik yayma, KZ, PZ, trombosit sa­yısı ve fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekir. Vasküler sistem ile ilgili hastalık olup olmadığının araştırılması gerekir.

Cevap: Mide ülserlerinin (kanamalı) olanlarının tedavisinde laser tedavi­si en son seçenektir. % 90′dan fazlası proton pompası ilaçlan ve­ya diğer anti asit ilaçlar ile tedavi olmaktadır. Asıl önemli olan ka­namaya yol açan, tetikleyici faktörlerin ortadan kaldırılmasıdır.

Mide ülserine neden olan en büyük etken “Helicobacter pylori” ismi verilen bir çeşit mikrop ve aspirin ve antiromatizmal vb ilaç kullanımıdır. Diğer olası sebepler arasında ırsi yatkınlık , her çeşit stresler, kortizon çeşidi ilaçlar, alkol, sigara, kahve bağımlılığı, çevre kirliliği neden olarak gösterilebilir.

cevap: Bu ilaç tansiyonu kontrol eden ve kalp yetersizliğinde de kulla­nılan ACE inhibitörleri denilen gruptan bir ilaçtır. Aşırı kansızlı­ğı önemli bunun neden kaynaklandığının araştırılması gerekir, kolit nedeniyle kan kaybediyor olabilir. Demir miktarının ölçül­mesi, normalse diğer nedenlerin araştırılması gerekir. Olanak varsa kalp yetersizliğinin ekokardiyografi ile değerlendirilmesi ve bunun sonuçlarına göre tedaviyi düzenlemek gerekebilir. Halsizliğinin bir nedeni kansızlık olabilir Anemi (Kansızlık) hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete gö­re dünya sağlık örgütü tarafından kabul edilen kriterlerin altında kalmasıdır. Bu kriterler erişkin erkeklerde 13 g/dL, kadınlarda 12 g/dL nin altı kabul edilir. En sık rastlanan anemi türleri demir eksikliğine bağlı anemi, Folik asit eksikliğine bağlı anemi, Vita­min B-12 eksikliği anemisidir. Kronik hastalıklara, kan hastalıkla­rına bağlı olarak da anemi olabilir.

Cevap:Enuresis Noktüria denilen gece işemesi çocukluk döneminin hastalığıdır. Ancak nadiren ileri yaşlara kadar devam edebilir. Bu hastalık zamanla kendiliğinden düzelen bir rahatsızlık olmakla beraber gece altına kaçırmanın çocuğa ve aanne babaya sıkıntı vermesi, çocuğun  özgüvenini yok etmesi ve bunun dışında başka tutum ve duygulanım problemlerinin olabilmesi sebebiyle tedavi tavsiye edilmektedir. Gece işemesinin tedavisine başlama­dan önce çocuk doktorunca çocuğun muayenesi yapılmalı, idrar kaçırmaya neden olabilecek diğer sebepler (idrar yolu enfeksiyonu, ürolojik problemler, şeker hastalığı, epilepsi vs) araştırılmalıdır. Şayet idrar kaçırma fiziksel bir sebebe bağlanamıyorsa tedaviye uyku öncesi alınan sıvının azaltılması, uyku esnasında çocuğun uyandırılıp tuvalete götürülmesi, id­rar kaçırmadığı zamanlar için ödüllendirme ile işe başlanır. Yalnızca bu tavsiyelerle şikayetleri çok azalan, hatta tamamen gece işemesini bırakan çocuklar çok fazladır. Bunlara cevap alınamadığı takdirde ilaç tedavisine geçilir. Gece işemesi çocuk doktorlarınca da yapılabilir. Fakat hastalık tedaviye dirençliyse, birlikte davranış ve duygulanım problemleri bulunuyorsa, zorlu hayat olaylarından sonra başlayan ikincil gece işemesi mevcutsa  bir çocuk ruh sağlığı doktoruna başvurmak şarttır.

cevap: Hamilelikte ve emzirme döneminde vitamin, element ve mi­neral ihtiyacının arttığı doğrudur. Ancak normal beslenmenize devam ediyorsanız bu kadar uzun süre devamlı kullanmanızın özellikle A ve D hipervitaminozu gibi yan etkileri olabilir. Tahlil­leriniz normal ise devam etmeniz gerekmez. Aslında Gebelikte dışarıdan hap olarak alınması gereken iki madde folik asit ve demirdir. Dengeli ve sağlıklı beslenebilen bir hamile kadında bunların dışında vitamin ya da mineral alımına ihtiyaç yoktur. Eczanelerde pek çok multivitamin ismi verilen ve içinde pek çok vitamin ve mineralleri bulunduran ilaç mevcuttur. Bunlar çoğu hekim tarafından reçeteyle vermektedir. Fakat son senelerde yapılan bilimsel çalışmalar; hamilelikte dışarı­dan hap olarak alınan A, C, E vitaminleriyle magnezyum, kalsi­yum, çinko, selenyum, bakır, flor gibi eser elementlerin hamilelik üzerine herhangi bir pozitif etkilerinin olmadığını ortaya koymuştur. Şayet hamileliğe bağlı olarak bacak kramplarınız oluyorsa magnezyum, gebelik zehirlenmesi ihtimaliniz varsa kalsiyumu ek olarak hekiminiz size yazabilir. Sentetik multivitamin ilaçları dengeli beslenemeyen hamile kadınlarda destekleyici olarak ve­rilse bile doğal besinlerin yerini alamayacaktır.

Cevap:Karın şişliği çok genel bir tanımlamadır. Gaza, su toplamasına, organların büyümesine ya da kitleye bağlı olarak büyüyebilir. Hangi gruba girdiği muayene ile anlaşılabilir. Tahlil ve radyolojik incelemeler ile de detaylı tam konabilir. Dolayısıyla dahiliye dok­toruyla görüşerek işe başlayabilirsiniz.

Cevap: Yorgunluğun psikolojik ve organik birçok nedenleri vardır. Buna eşlik eden yakınmalar ve ratin laboratuvar incelemeleri ile araştı­rılması gerekir. Kas hastalıkları, infeksiyon hastalıkları, düzensiz beslenme, hormon hastalıkları, kan hastalıkları gibi nedenleri olabilir. Bu yakınma yaşam tarzınızı etkileyecek boyutta ise araştırıl­ması gerekir. Genel dahiliye uzmanı size yardımcı olabilir.