Düşük Tehlikesi
Bir gebeliğin zamanından önce sonlanabileceğine dair uyarı işaretleri (bkz. Dü­şük). Serviks kapalı olduğu halde ve fetus rahimde kaldığı halde vajinadan kan ge­lir. Fetusun hayatta olup olmadığım gör­mek için ultrason taramasından yararla­nılabilir.

Normal Doğum Videosu :

Sezaryen ya epidural anestezi kullanıla­rak ya da genel anestezi (bkz. Genel Anes­tezi) altında gerçekleştirilir. Sezaryen iş­leminin nasıl uygulandığı resimli şekilde gösterilmiştir (Karşı sayfaya bakınız.)
Operasyon sonrası istenirse anneye analjezik ilaçlar (ağrı kesiciler) verilir. Herhangi bir komplikasyon yok ise anne ve bebek operasyonun ardından dört ya da beş gün içinde hastaneden taburcu edile­bilir.

Günümüzde anestezi yöntemlerinin
iyileşmesi, sterilite ve enfeksiyon
problemlerine karşı güçlü
antibiyotiklerin bulunması, ameliyat
dikiş materyallerindeki gelişmeler ve
cerrahi tekniklerin ilerlemesi
sonucunda sezaryen ameliyatları son
derecede güvenli ve kolay bir işlem
haline gelmişlerdir.

Bu ameliyat için doğru tabir her ne kadar “sezaryen” olsa da halk arasında ve bu bölümde geçen “sezeryen” veya “sezaryan” gibi yanlış telaffuzları da bulunmaktadır. Sezaryen tıbbi olarak “sectio”, “C/S “veya “C/S Abdominale” gibi isimlerle de geçmektedir.

Sezaryen hastanın isteğine bağlı yapılabileceği gibi bazı tıbbi zorunluluklar karşısında da yapılabilir. Bu tıbbi zorunluluklar, anne veya bebeğe bağlı olabileceği gibi gebeliğin kendine has özel durumlarına da bağlı olabilir.

Yine yapılacak olan sezaryen ameliyatı, gebeliğin seyrine göre değişik gebelik haftalarında olabilir. Genel olarak amaç anne ve bebek açısından en uygun zamanı yakalamaktır.

İsteğe bağlı (elektif) Sezeryen
Ülkemizde, özellikle son senelerde hastanelerdeki isteğe bağlı sezaryen oranları gün geçtikçe artmaktadır. Son yıllarda ülkemizde en sık sezaryan nedenlerinden birisi “elektif sezaryan”lerdir.

Burada herhangi bir tıbbi gereklilik olmaksızın, anne-baba adaylarının tercihleriyle, bebek gününü doldurduktan sonra (38. hafta sonrası), kararlaştırılan bir günde sezaryenin uygulanmaktadır.

İsteğe bağlı sezaryenlerde en sık karşılaşılan neden anne adayının normal doğumdan korkması, uzun sürebilecek olan eylemi çekmek istememesi, bebeğini en ufak bir risk altına sokmak istememesi ile normal doğumun uzun dönem sonrası olumsuz etkilerinden (rahim ve mesane sarkmaları gibi) kaçınma isteğidir.

SEZARYEN NEDENLERİ
Bebeğin Rahim Kanalına Baş ile İlerlememesi
Bebeğin doğum kanalına yan, makat veya çapraz olarak gelmesi normal doğumda problemler yaratabilir.

Normalde tüm gebeliklerin %95’inde bebek başla ilerlerken, diğer durumlar %5 oranında görülür. Bu tür durumlarda bebeği riske atmamak için pek çok jinekolog hekim tarafından sezaryan uygulanmaktadır.

Bebeğin doğum kanalına doğru önce ilerleyen kısmı için “prezentasyon” tabiri kullanılır. Baş prezentasyonu vajinal doğum için uygun iken makad prezentasyonu veya ayak prezentasyonu normal doğum için uygun olmadığından ötürü sezeryen ameliyatı tercih edilmektedir.

Plasenta (eş) Kısmının Rahim Ağzını Kapatması (Plasenta previa)
Bu durumda bebeğin doğum kanalında ilerlemesi kanamaya bağlı problemler yaratacak ve hem anne hem de bebek hayatını riske atacaktır.

Plasenta previa olarak bilinen bu durum daha sıklıkla gebeliğin ultrasonla izlemi sırasında saptanabilmektedir. Anne ve bebek hayatını riske atan bu durumda sezaryan kaçınılmazdır.

Plasentanın (eş kısmının) Erken Ayrılması
Plasentanın bebeğin doğumundan önce rahim duvarından ayrılmasına “ablasyo plasenta (ablatio placentae)” ya da “plasental dekolman” adı verilir. Böyle bir durumda bebeğe oksijen ve besin kaynaklarının akışı bozulur. Kanamaya bağlı anne ve bebek hayatının riske girdiği için bu durumda acil olarak bebek doğurtulmalı yani (çoğunlukla) sezeryan ameliyatı uygulanmalıdır.

Makrozomi (İri Bebek)
Ultrasonda bebeğin tahmini ağırlığının normalden fazla olması durumudur. Özellikle ilk gebeliklerde, doğuma yakın zaman içinde bebeğin tahimi ağırlığının 4000 gramdan fazla olarak saptanması durumunda, bebek normal doğum riskine atılmayarak direkt olarak sezaryen planlanabilir.

Bebeğin Kafası ile Gebenin Leğen Kemiği Arasındaki Uyumsuzluklar (Sefalopelvik uygunsuzluk)

Sezaryen ameliyatı, batın ameliyatı, bebeğin doğumuBu durum halk arasında ‘çatının dar olması’ olarak adlandırılmaktadır. Annenin kalça kemiğinin anatomik yapısı ve bebeğin başının bu bölgeye uygunluğu doğum şeklinin kararını etkiler. Kalça kemik çatısının dar olduğu veya çatının normal olmasına rağmen bebeğin kafa çapının geniş olduğu durumlarda yine seçilecek olan yöntem sezeryendir. Bu tür durumlara kısaca CPD (Sefalopelvik uygunsuzluk) adı verilmektedir.

Çoğul Gebelikler
Şart olmamakla bu tür gebeliklerde sezaryen tercih edilir. Özellikle üç ya da daha fazla sayıda bebek varsa vajinal doğumdan kaçınılır.

İkiz gebeliklerde ise önde gelen bebeğin makat geliş arkadakinin ise baş geliş olması durumunda ilk bebeğin gövdesi doğduktan sonra arkadaki bebek ile kafaları kilitlenebileceğinden bu durum mutlak bir sezaryen gerekliliğidir.

Günümüzde tüp bebek gibi “yardımcı üreme teknolojileri”nin artması çoğul gebeliklerde artışlara sebep olmuştur.

Bebekle İlgili Anormallikler
Bebeğin doğum kanalından geçmesini olanaksız kılan yapısal bazı anormalliklerin varlığında da sezaryen gerekliliği olabilir. Bu durumun en önemli örneği bebeğin karın duvarının kapanmadığı ve iç organlarının dışarıda olduğu “gastroşizis” ve “omfalosel” durumlarıdır. Vajinal doğum olduğunda bu organlarda ciddi zedelenmeler meydana gelir.

Bazı iskelet sistemi hastalıkları ile nöral tüp defekti gibi durumlarda da sezaryen gereklidir. Yapışık ikiz (siyam ikizleri) varlığında da sezaryen uygulanır.

Rahimdeki Myomlar
Doğum kanalını daraltarak normal doğumu olanaksız hale getirebilirler.

Ikınmanın Riskli Olduğu Durumlar
Bazı durumlarda anne adayının normal (vajinal) doğum sırasında ıkınması kendi sağlığını tehlikeye atabilir. İleri derecede kalp hastalıkları, lumbal disk hernisi (bel fıtığı) ve astım bronşiale (kronik astım) bu durum için en güzel örneklerdir.

Benzer şekilde beyin anevrizması gibi problemlerde de normal doğumdaki ıkınma sakıca yaratacağından sezeryan tercih edilir.

Annede Herpes Enfekiyonu
Anne adayında aktif genital herpes enfeksiyonu varlığında bebek doğum kanalından geçerken enfeksiyonu kapabilir. Bu oldukça riskli bir durumdur. Aktif genital herpes varlığında vajinal doğum asla düşünülmez.

Genital Siğil
Dev kondilomlar (genital siğil) varlığında da vajinal doğumdan kaçınılır.

Ayrıca, HPV enfeksiyonuna bağlı genital siğiller yenidoğan bebekte “laringeal papillomatozis” adı verilen bebeğin gırtlak kısmında karnıbaharımsı çıkıntılara yol açarak ciddi bir takım sıkıntılar yaratabilir. Sezaryan tercih edilmesi gereken bir durumdur.

Annenin Önceden Geçirdiği Ameliyatlar
Daha önceden geçirilen sezaryen, myomektomi (rahimden myom alınması), bel fıtığı, hemoroid ameliyatları, rahim ağzı ameliyatları (konizasyon gibi) veya vajinal ameliyatlar nedeni ile sezeryen gerekebilir.

Vajinismus veya Doğum Korkuları
Vaginismus cinsel ilişki sırasında vajenin istemsiz kasılmaları ile karakterize bir durumdur. Genelde histerik yapıdaki bu kadınlarda vajinal muayene ile doğumu izlemek mümkün değildir.

Anne adayının normal doğumdan aşırı korktuğu veya muayeneyi tolere edemediği durumlarda da hiçbir tıbbi gereklilik olmaksızın sezeryen yapılabilir.

Bebeğin Sıkıntıya Girmesi (Fetal Distres)
Doğum eylemi (travay) izlemi sırasında veya daha öncesinde yapılan NST incelemelerinde bebeğin sıkıntıda olduğunu düşündüren bulguların varlığında acil sezeryen gerekli olabilir. Bebeğin rahim içinde gelişme geriliği durumunda sıkı gebelik izlemine gerek vardır. Bebeğin sıkıntısının daha da artması acil sezaryeni gerektirebilir.

Amniyon Sıvısının Mekonyumlu Olması
Bebeğin barsak içeriğine (dışkısına) “mekonyum” denir. Bebeğin doğum eylemi (travay) sırasında mekonyumunu yapması sıkıntıda olduğunu gösterir.

Eğer bebek mekonyumunu yutarsa doğum sonrası akciğer enfeksiyonu gelişebilir. Bu nedenle amniyon sıvısında mekonyum saptandığında şart olmamakla birlikte sezaryen tercih edilebilir.

Doğum Eyleminin (travayın) İlerlememesi
Rahim kasılmaları düzenli ve güçlü olmasına rağmen rahim ağzının açılmaması veya bebeğin kafasının aşağıya inmemesi durumlarında sezaryen gerekliliği ortaya çıkar.

Eylemin ilerlememesinde en önemli neden bebeğin kafasının doğum kanalına uygun şekilde girememesidir. Zaman zaman eylem normal olması gereken şekliyle ilerlerken bebeğin kafası doğum kanalının ortasında takılabilir. Bu durumda da sezaryen gerekir.

Kordon Sarkması veya Kordonun Önde Gelmesi
Amniyon kesesi açıldığında bebeğin göbek kordonu rahim ağzından dışarıya sarkabilir, bu duruma “kordon sarkması” denilir. Son derece ACİL olan bu durumda kordon sıkışarak bebeğe giden kanın kesilmesine ve bebeğin amniden ölmesine neden olabilir.

Kordon sarkması varlığında bir kişi elini annenin vajenine sokarak kordonu rahim içine iter ve bu vaziyette ameliyat odasına gidilir. Bebek tamamen doğana kadar kişi elini vajinadan çıkarmaz.

Kordon, su kesesi açılmadan elle muayenede önde geliyorsa bu duruma “kordonun önde gelmesi” denir. Yine yapılacak işlem sezeryen operasyonudur.

Bazı durumlarda ise doktor anne adayına özellikle sezeryen önerebilir. Gebeliğin çok zor elde edildiği ya da ikinci bir gebelik şansının düşük olduğu ileri anne yaşı, gebeliğin tüp bebek sonrası oluşması gibi durumlarda normal doğumun bebeğe yüklediği risklerden kaçınmak ve bebeğin sağ olarak dünyaya gelmesini garanti altına almak için sezeryen tercih edilebilir.

Eskiden literatürümüzde “kıymetli bebek” olarak geçen bu durum, daha sonra bu terimin anlamsızlığı nedeniyle terk edilmiştir. Her ne olursa olsun tüm bebekler kıymetlidir kıymetsiz tek bir bebek bile olamaz.

SEZARYAN ORANLARI
Maternal ve perinatal mortalite ve morbiditeyi en aza indiren kabul edilebilir sezeryen oranı WHO tarafından % 15 olarak belirlenmiştir (1985).

Sezaryan son yüzyılda en sık uygulanan cerrahi prosedür haline gelmiştir. USA’da sezaryen oranı % 22-23’dür.

Ülkemizdeki sezeryen oranı tam bilinmemekle birlikte % 50’lerdedir.

Örnek vermek gerekirse; Türkiye’nin en büyük ve yıllık doğum sayısının en yüksek olduğu “Zekai Tahir Burak Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi”nde 2007 yılı sonu itibari ile sezeryen oranı tüm doğumların %50’sini geçmiştir. Diğer bir deyiş ile normal doğumdan çok sezeryen yapılmaktadır.

Bu artışta hem gelişen cerrahi ve teknolojik yöntemler nedeniyle operasyonun riskinin azalması rol oynamaktayken, aynı zamanda elektif (isteğe bağlı) sezeryen kavramının hem kadınlar hem de doktorlar tarafından yaygın kabul görmesi neden olmaktadır.

ÖNEMLİDİR !!
Sezaryen ameliyatları bir kadında genel olarak “üçe kadar” izin verilmektedir. Her ameliyat sonrası kişinin batın içinde bir takım yapışıklıklarının (adezyon) artması sonrasında kişi riske girmektedir. Bu tür cerrahi ameliyat sırasında özellikle barsak ve mesane yaralanmaları komplikasyonları bir hayli artmaktadır.

DOĞUM SONRASI AĞRI KONTROLÜ
Gerek normal vajinal, gerekse sezaryanla doğum sonrası yeni annede ağrı kontrolü büyük önem taşır. Ağrı, annenin erken dönemde bebeğiyle yeterince ilgilenememesinin en önemli nedenlerinden biridir ve doktorun en önemli görevlerinden biri olan ağrı kontrolü, çağdaş tıp biliminin sunduğu olanaklar sayesinde etkili bir şekilde uygulanabilmektedir.

Ağrı eşiği kavramı

“Ağrı eşiği” aynı ağrılı uyarana maruz kalan bireylerin algıladıkları ağrının şiddetinin oldukça farklı olabileceğini belirtmek için kullanılan bir terimdir. “Ağrı eşiği yüksek” bir anne, epizyotomi (“dikişli doğum”) bölgesinde oldukça fazla sayıda dikiş olmasına rağmen, “kendini rahatsız eden bir ağrı olmadığını” belirtebilirken, başka bir anne epizyotomi dikişleri olmamasına karşın yanlızca uterus kasılmalarını bile “dayanamayacak kadar ağrılı” olarak tarif edebilir. Yapısal bir özellik olan ağrı eşiği annelerin ağrıyı algılama açısından her birinin kendine özgü olmasına ve böylece her annede kullanılacak ağrı kesici yöntemlerin ve dozlarının farklı olmasına neden olur.

Normal vajinal doğum sonrası neden ağrı olur?

Tümüyle doğal olarak seyretmiş normal vajinal bir doğum sonrası ağrının başlıca iki kaynağı vardır: Birinci kaynak (eğer varsa) epizyotomi kesisi bölgesine uygulanan dikişlerin yarattığı ağrı, ikinci kaynak ise doğum sonrası kanamayı durdurmak ve “toparlanmak” amacıyla uterusta oluşan kasılmaların yarattığı ağrı hissidir. Bazı annelerde normal doğum sonrasında hiçbir ağrı hissi oluşmayacağı gibi, bazı annelerde hafif uterus kasılmaları bile rahatsız edici derecede ağrılara yol açabilir (bkz. ağrı eşiği).

Bunun yanında vajinada zor doğumda oluşmuş çeşitli yırtıklar nedeniyle uygulanan dikiş sayısı arttıkça doğum sonrası ağrı oluşma olasılığı ve ağrının şiddeti de artar.

Sezaryan sonrası neden ağrı olur?

Sezaryanda karın cildine yapılan kesiden bebeğe ulaşmak için çok çeşitli anatomik katlar teker teker kesilir ve bebek doğduktan sonra tekrar dikilir. Bu katlar arasından özellikle karın kaslarınının üzerini örten kas kılıfı çok sayıda ağrı lifi içermektedir ve bu nedenle bu tabakanın kesilmesi ve yeniden dikilmesi bu ağrı liflerinin uyarılmasını sağlar. Özellikle kas kılıfı dikilirken atılan düğümlerin bulunduğu bölgelerde sezaryan sonrası ağrılar ortaya çıkabilir (ciltten görülen dikişinizin uç kısımlarına tekabül eden bölgeler).

Yine aynen normaldoğumda olduğu gibi sezaryanla doğum sonrası kanamayı durdurmak amacıyla uterusta oluşan kasılmaların yarattığı ağrı hissi de sezaryan sonrası ağrıya katkıda bulunur.

Sezaryan sonrası ağrının üçüncü önemli kaynağı bazı anne adaylarında oluşabilen “gaz sancılarıdır”. Bu gaz sancıları sıklıkla 6. saat sonrası ortaya çıkar ve şiddeti alınan önlemlerle giderek hafifler.

Ağrı kontrolünde kullanılan yöntemler:

Sorunsuz seyreden normal vajinal doğumda günümüzde ağrı kesici olarak yanlızca ağızdan tablet şeklinde alınan ilaçlar ve bunlar arasından da özellikle parasetamol içerikli olanlar tercih edilir. Ağrının şiddetli olduğu durumlarda parasetamolden farklı daha güçlü ağrı kesiciler tablet, fitil ya da nadiren enjeksiyon şeklinde uygulanabilir.

Epizyotomili normaldoğum sonrası parasetamol içerikli ağrı kesicilere cevap alınamaması durumunda doktor öncelikle dikiş yerinde bir sorun olup olmadığını muayene ile kontrol etmeyi tercih eder, zira epizyotomi bölgesinde açık kalan, ya da sonradan açılan bir kan damarından sürekli boşalan kanın bölgede hematom adı verilen şişliğe yol açması çok ağrı yaratan bir durumdur ve tedavisinde bu bölgenin açılarak kanın boşaltılması ve kanayan damarın bulunarak bağlanması gerekir.

Sezaryan sonrası ağrı kontrolü için ise günümüzde farklı seçenekler bulunmaktadır:

Bunlar arasında kas içi uygulanan ağrı kesiciler, PCA kateteri ile hasta kontrollü ağrı dindirme ve epidural ya da spinal kateter yoluyla verilen ağrı kesici ilaçlar en önemlileridir. Bu tür yöntemler özellikle sezaryan sonrası ağrı açısından “kritik” olan ilk 24 saatte uygulanırlar ve takiben ağızdan alınan tablet tedavisine geçilmesi tercih edilir.

Sezaryan ameliyatı sonrası ağrı kontrolü birkaç noktada diğer ameliyatlardan sonra kullanılan yöntemlerden ayrılır:

Birinci ve en önemli nokta ağrının biran önce dindirilmesi veya mümkünse hiç yaşanmamasının sağlanması, böylece annenin bebeğiyle en kısa zamanda ilgilenmesi için hazır olmasının sağlanmasıdır. İkinci önemli nokta ise anneye verilen ilacın süte geçme olasılığı nedeniyle kullanılan ilacın ve verilen dozun iyi ayarlanması gerekliliğidir.

Kasiçi ve damar yoluyla verilen iki grup ağrı kesici vardır:

“Narkotik” ağrı kesiciler adı verilen grup ve “nonsteroid antiinflamatuar” adı verilen ikinci grup. Birinci grup oldukça etkili bir ağrı kesicidir ancak annede bulantı yapmaları ve sütle bebeğe geçtiğinde bebekte “uyuşukluğa” yolaçabilmeleri nedeniyle sezaryan sonrası ağrı kontrolünde birinci tercih değildirler.

“Nonsteroid antiinflamatuar” ağrı kesiciler ise hem emziren annelerde de kullanılabilmeleri, hem de uterus kasılmalarına bağlı sancıyı giderebilmeleri nedeniyle sezaryan sonrası ilk 24 saatlik dönemde sıklıkla tercih edilirler.

PCA (“Patient controlled analgesia”= Hasta kontrollü ağrı kesici yöntem)

Sezaryan dışındaki diğer ameliyatlarda da yaygın olarak uygulanan bu yöntemde annenin damaryoluna uygulanan bir pompa yardımıyla anne ağrı hissettiği zamanlarda kendisi düğmeye basarak ağrı kesici maddenin kana geçmesini sağlar. Pompanın özelliği belli bir zaman birimi içerisinde belli miktarda ilacı kana vermesi ve önceden doktor tarafından belirlenmiş en yüksek doza ulaşıldığında daha fazlasının kana geçişine müsade etmemesidir. En yüksek doza ulaşıldığında yine doktor tarafından belirlenen süre geçene kadar pompa ilaç vermeyi durdurur.

PCA yönteminde genellikle narkotik ağrı kesiciler kullanılır. Ancak dozlar seyrek ve bölünmüş halde verildiğinden bulantı vediğer yanetkileri nadiren gösterirler. Yine ağrı kesici damardan direkt kana geçtiğinden çok daha kısa zamanda etki eder.

Diğer yöntemler

Sezaryan epidural ile uygulandığında kateter sıklıkla 24 saat boyunca “yerinde” bırakılır ve bu kateterden ağrı kesici ilaçlar uygulanmaya devam edilir.

“Gaz sancısının” giderilmesi

Genel anestezi barsak hareketlerinin yavaşlamasına neden olur ve bu yavaşlama ameliyat sonrasında da devam eder. Özellikle uzun süren ameliyatlar sonrasında ve/veya daha önceden bir ya da birkaç kez sezaryan geçirmiş olanlarda “gaz sancıları” daha sık görülür.

Gaz sancılarını daha az yaşamak için annenin yapabilecekleri arasında en önemlisi sezaryan sonrasında en kısa zamadan ayağa kalkmaktır. Bunun dışında gaz yapıcı gıdalardan kaçınmak da etkilidir.

Şiddetli gaz sancısı durumlarda ameliyatı yapan doktorun önerisine göre çeşitli ilaçlar kullanılabilir.