DERİ: Deri kan damarları, sinirler, kıl bezcikleri ve ter bezleri içeren karmaşık bir alandır. İşlevi beden organları­nı korumak ve taşımak, fazla ısıyı ve sıvıyr dı­şarıdaki havaya sal­mak ve yanma gibi teh­likelere karşı bir uyarı sistemi işlevi görmektir.

Görme: Işık gözbebeğinden girer ve mercek tarafından gözün arkasındaki ağtabaka üzerine odaklanır. Ağtabakadaki çubuk ve koni hücreleri ışık ve renge karşı duyarlıdır.

İŞİTME: Kulak, ses dalgalarını beyne gönderilen sinir uyarılarına dönüştü­rür. Yarım daire biçi­mindeki kanallar ayrı­ca bedenin dengesini sağlar.

Tat alma: Dilde tat tomurcuğu denilen 10.000′den fazla alıcı vardır. Bu dokunun farklı bölümleri tatlı, ekşi, tuzlu ve acıya duyarlıdır ve aşırı sıcaklık gibi duyumlara tepki verir.

Koku alma: Çoğu insan binlerce kokuyu birbirinden ayırabilir. İnsanların üst burun boşluğunda yaklaşık 25 milyon koku algılama hücresi bulunur.

Çoğu insan beş duyuyla doğar (görme, işitme, koku alma, tat alma ve dokunma). Her birinin belirli işlevleri vardır. Bir duyunu­zu kaybederseniz, bedeniniz diğer duyuların tümünü ya da bir kısmını geliştirerek bunu dengelemeye çalışır.

Deri (dokunma organı) bedenin en büyük organıdır ve dört katmanlıdır: ölü dış hücre­ler, canlı üstderi, içderi ve deri altında ısı ve yalıtım sağlayan yağ tabakası. Beynin, bede­nin herhangi bir noktasında hissedilen sıcak­lık, basınç, zevk ve acıyı kaydedebilmesi için ince sinir ağları ve kan damarları bu katman­lara kadar işler.

Çoğunlukla keratin adlı bir proteinden oluşan dış deri (epidermis), bedene koruyucu bir kılıf sağlar. Ter gibi atıkların atılmasına izin verirken derideki nem kaybını önler, zararlı maddeleri geçirmez ve antibakteriyel özellikleri vardır. Hücreler büyür, olgunlaşır, yaşlanır ve ölür. Bu süreçte dış deriye doğru ilerlerler ve buradan giysilerle, ovularak ya da yıkanarak atılırlar.

İkinci katman olan içderi (dermiş), derinin (gerginliği sağlayan elastik doku kolajen da­hil) destek yapısını içerir. Kolajen bir pro­teindir ve deriye genç ve esnek bir görünüm vermek için doğrudan östrojen hormonuna tepki verir. Menopoz döneminden sonra ve yaşlandıkça kolajen, nem ve yağ kaybının yanı sıra çevresel kirliliğin (güneş ışınları dahil) uzun süreli etkisi sonucu deri incelir ve kırışır.

Görme duyusu çevrenizdekilerle temasınızı sağlar. Gözün renkli bölümü olan irisin arkasında, bir kas grubuyla beyne bağlı bir dizi sinir tarafından yönetilen bir mercek bu­lunur. Nesne görüntüsünün gözün arkasında­ki ağtabakaya (retina) düşmesini sağlamak için, mercek, korneadan giren ışını kırar. İki (birbirinden biraz farklı) görüntü gözlerden beyne gönderilir ve beyin bunları tek bir üç boyutlu nesne olarak yorumlar. Renk körü olan bir kişinin (erkeklerde kadınlara göre çok daha yaygındır) ağtabakasmda doğuştan bir kusur vardır.

Gözkapakları ve kirpikler, parlak ışıklarla yabancı cisimlerin göze girmesine izin ver­mez. Gözyaşı bezleri sürekli olarak, gözü her kırpıldığmda yıkayan gözyaşı salgılar ve var­sa yabancı maddeleri atar. Gözyaşları ayrıca, mutluluk ve üzüntüye karşı gösterilen duy­gusal bir tepkidir.

İşitme önemli duyularınızdan ikincisidir ve dünyaya ve tehlikeleri bildiren seslere uyum sağlamanızı olanaklı kılar. Dışkulak, ses dal­galarını ortakulaktaki kulak kemikleri denen üç küçük kemiğe ve ardından içkulaktaki salyangoza (koklea) gönderen kulak zarını içe­rir. Salyangoz, ses dalgasını beynin işitsel bölümüne gönderen bir sinir iletisine dönüştürür. İçkulakta ayrıca denge duyunu­zu sağlayan yarım daire biçiminde kanallar bulunur.

Koku alma duyusu belki de bizi bozulmuş besinlere ve yangın dumanı gibi olası tehlike­lere karşı uyarmak için gelişmiştir. Bu duyu ayrıca, cinsel uyarılma ya da korkuya tepki olarak salgılanan doğal beden kokularını (feromonlar) istem dışı algılamak için kullanılır. Bu duyunun kaybı, bellek kaybıyla birlikte Alzheimer hastalığının ana belirtisidir.

Tat, besinden zevk almaya olanak verir ve ayrıca bizi olası zehirlere karşı uyarır. Ağızda, çoğu dil üzerinde ve ağzın arkasında olmak üzere, tatları birbirinden ayırmaktan sorumlu binlerce “tat tomurcuğu” bulunur.

Dudak okuma becerisini geliştirmeye yönelik etkinlikler, sözel iletişim sırasında işitme engelli bireyi, konuşmacının dudak, yüz ve mimiklerine bakarak konuşulanı anlayabilir hale getirmek için, yapılan etkinliklerdir. Dudak okuma sırasında görme duyusu ile birlikte işitme duyusundan da yararlanılır. Dudak okuma sürecinde en az iki kişi bulunur. Bunlardan biri konuşandır. Diğeri ise dinleyendir. Konuşan (kaynak), iletilen (mesaj), dudaktan okuyan (alıcı) ve ortam faktörleri, dudaktan okuma sürecinin gerçekleşebilmesinde etkin değişkenlerdir.

Dudak okuma becerisinin gelişimine yönelik etkinliklerde amaç, işitme engelli bireyi, kaynağın konuşmasını anlayıp veya onun gönderdiği sözlü mesajı alıp, ona uygun tepkide bulunabilir hale getirmektir.

v Dudak okuma etkinliklerine imkanlar elverdiğince erken başlamak gerekir.
v Dudak okuma çalışmaları, yaş, zaman ya da ders saatleriyle sınırlı tutulmamalı, sürekli bir etkinlik olarak düşünülmelidir. Bütün öğretim etkinliklerinde dudak okumaya yer verilmelidir.
v Dudak okuma tek bir yerle sınırlı tutulmamalı, evde, derslikte, sokakta kısacası çocuğun yaşamının geçtiği her ortamda yer almalıdır.
v Çocuk, konuşanı değişik açılardan takip etmeyi öğrenmelidir.
v Konuşan kişi, konuşma hızını, ağız hareketlerini abartmamalı, normal konuşmaya özen göstermelidir.
v Dudak okuma etkinliklerinde, görme duyusu ile birlikte işitme, dokunma, koklama ve tatma duyularından yararlanılarak, kavram kazandırmaya çalışılmalıdır. Ayrıca çocuğun cihazının düzgün olarak çalıştığından emin olunmalıdır.
v Çocuk, konuşanın yüzünü en iyi görebileceği yere geçerek, konuşmayı oradan izlemeyi alışkanlık haline getirmeyi öğrenmelidir.
v Çocuk, değişik kişilerle karşı karşıya getirilmeli, sadece bir kişinin konuşmasına alışmamalıdır.
v Çocukla konuşurken kısa ve anlaşılabilir cümleler kullanılmalıdır.
v Dudak okuma etkinliklerinde, tek tek sözcükler yerine bütünün anlaşılması üzerinde durulmalıdır.
v Dudak okuma etkinliklerinde, günlük konuşma kalıplarından yararlanılmalıdır.

Dudak okuma becerisinin gelişiminin zaman isteyen, zor bir iş olduğu unutulmamalıdır. Konuşma seslerinin bazılarının görülebilirlik açısından ayırt edilmesi daha kolay, bazılarının ise oldukça zor olduğu düşünüldüğünde, cümlelerin bütününde kelimelerin tahmin edilmesinin öğrenilmesi, dudak okuma sürecinde önem kazanmaktadır (Örneğin; /o/ sesi dudakların yuvarlak hale getirilmesi, /m/ sesi ise dudakların birleştirilmesi ile oluşmaktadır. Bu iki sesin ayırt edilmesi kolay olmakla birlikte /p/, /b/, /m/ seslerini birbirinden ayırt etmek kolay değildir). Dudak okuma etkinliklerinde postür, vücut dili, jest ve mimiklerden oluşan sözel olmayan görsel ipuçlarından yararlanmak dudaktan okumayı geliştirecektir.

Bilinmeyen sözcükler, konuşma hızı, konuşma anlaşılabilirliğinin düşük olması, mırıltılar, hareketsiz üst dudak, yabancı aksan, konuşurken bir şeyler yemek, ağzını herhangi bir nesne ile kapatarak konuşmak, sakal ve bıyık gibi faktörlerin işitme engelli çocuk açısından dudaktan anlama yeterliliğini etkilediği unutulmamalıdır.